|
Փոխարժեքներ
17 11 2026
|
||
|---|---|---|
| USD | ⚊ | $ 360.51 |
| EUR | ⚊ | € 396.13 |
| RUB | ⚊ | ₽ 4.3703 |
| GBP | ⚊ | £ 475.51 |
| GEL | ⚊ | ₾ 138.98 |
1990 թվականի օգոստոսի 23-ին ընդունված Հայաստանի Անկախության հռչակագիրը պարզապես պատմական փաստաթուղթ չէ։ Այն հայ ժողովրդի՝ անկախություն ձեռք բերելու, ազգային ինքնությունը պահպանելու և սեփական ճակատագիրը տնօրինելու կամքի խորհրդանիշն է։ Սահմանադրության նախաբանից այս հռչակագրին կատարվող հղման հեռացումը, ինչպես նախատեսվում է նոր Սահմանադրության մշակման շրջանակներում, կարող է լուրջ քաղաքական և անվտանգային հետևանքներ ունենալ երկրի ապագայի համար։
Առաջին վտանգը Հայաստանի ինքնիշխանության և անկախ որոշումներ կայացնելու իրավունքի թուլացումն է։ Երբ որևէ երկրի Սահմանադրության փոփոխությունը դառնում է հարևան պետության պաշտոնական պահանջներից մեկը, առաջանում է հիմնարար հարց՝ արդյո՞ք նման որոշումը բխում է ժողովրդի ազատ կամքից, թե՞ արտաքին ճնշումների հետևանք է։ Եթե Հայաստանը, Ադրբեջանի Հանրապետության հետ խաղաղության հասնելու նպատակով, ստիպված լինի փոփոխել իր Սահմանադրության հիմնարար սկզբունքները, ապա այդ քայլը կարող է վտանգավոր նախադեպ դառնալ և ճանապարհ բացել ապագայում նոր քաղաքական ու անվտանգային պահանջների համար։
Երկրորդ վտանգը Հայաստանի անկախության և Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) հարցի միջև պատմական կապի թուլացումն է։ Անկախության հռչակագիրը հղում է կատարում 1989 թվականի՝ Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին որոշմանը։ Սահմանադրությունից այդ հռչակագրի հիշատակման հեռացումը կարող է մեկնաբանվել որպես Հայաստանի պատմական դիրքորոշումներից որոշակի նահանջ։ Թեև նման քայլն ինքնին չի վերացնում արցախահայության իրավունքները, այն կարող է բացասաբար անդրադառնալ նրանց պահանջների քաղաքական պաշտպանության վրա, այդ թվում՝ տեղահանվածների վերադարձի իրավունքի, հայկական մշակութային ժառանգության պահպանության և մարդու հիմնարար իրավունքների երաշխավորման հարցերում։
Երրորդ վտանգը ներքին պառակտումների խորացման հետևանքով ազգային անվտանգության թուլացումն է։ Սահմանադրությունը պետք է լինի ազգային միասնության հիմք, այլ ոչ թե հասարակական բաժանման և անվստահության պատճառ։ Արտաքին ճնշումների պայմաններում դրա հիմնարար սկզբունքների փոփոխությունը՝ առանց համազգային լայն քննարկման և հասարակական համաձայնության, կարող է ավելի խորացնել Հայաստանի հասարակության ներսում առկա տարաձայնությունները։ Իսկ ներքին անվստահության և պառակտվածության պայմաններում գտնվող պետությունն առավել խոցելի է արտաքին սպառնալիքների նկատմամբ։
Չորրորդ մտահոգությունը խաղաղությունը քաղաքական պահանջների պարտադրման գործիքի վերածելու վտանգն է։ Իրական և կայուն խաղաղությունը պետք է հիմնված լինի պետությունների անկախության, ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության փոխադարձ հարգանքի վրա։ Եթե կողմերից մեկը կարողանա խաղաղության նախապայման դարձնել մյուս երկրի Սահմանադրության փոփոխությունը, ապա վտանգ կա, որ ապագայում նույնպես նոր պահանջներ կներկայացվեն։ Որևէ երաշխիք չկա, որ մեկ պահանջի ընդունումն ինքնին կհանգեցնի քաղաքական և անվտանգային ճնշումների ավարտին։
Միաժամանակ անհրաժեշտ է ընդգծել, որ Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագրին կատարվող հղման հեռացումը իրավական առումով չի նշանակում Հայաստանի անկախության վերացում կամ հայ ժողովրդի իրավունքների ինքնաբերաբար կորուստ։ Սակայն նման որոշման քաղաքական և խորհրդանշական հետևանքները նույնպես չի կարելի թերագնահատել։
Ի վերջո, հիմնական խնդիրը Սահմանադրության բարեփոխումներին դեմ լինելը չէ, այլ հայ ժողովրդի՝ սեփական ճակատագրի վերաբերյալ ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու իրավունքի պաշտպանությունը։ Սահմանադրությունը պետք է արտահայտի ժողովրդի ազատ կամքը, այլ ոչ թե լինի օտար պետությունների ճնշումների արդյունք։ Այն խաղաղությունը, որը ձեռք է բերվում ազգային ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու իրավունքի թուլացման գնով, կարող է կայուն անվտանգության փոխարեն հանգեցնել ավելի մեծ կախվածության և խոցելիության։
Հայաստանի անկախությունը հայ ժողովրդի պատմական ժառանգությունն է, և դրա պաշտպանությունը պատասխանատվություն է, որը վեր է ցանկացած կառավարության, կուսակցության կամ քաղաքական առաջնորդի շահերից։
Ի՞նչ պետք է անի Հայաստանի ընդդիմությունը
Հայաստանի ընդդիմությունը Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագրին կատարվող հղումը հեռացնելու հարցում պետք է դուրս գա Նիկոլ Փաշինյանին պարզապես ընդդիմանալու շրջանակներից և **ներկայացնի հստակ իրավական, քաղաքական և համազգային ռազմավարություն։** Ամենակարևորն այն է, որ Սահմանադրության փոփոխությանը դեմ լինելը չպետք է մեկնաբանվի որպես խաղաղությանը դեմ լինել։
Իմ կարծիքով՝ առանձնահատուկ կարևորություն ունեն հետևյալ քայլերը։
1. Ազգային ինքնիշխանության պաշտպանության լայն ճակատի ձևավորում
Ընդդիմադիր կուսակցությունները, իրավաբանները, գիտնականները և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչները պետք է կարողանան, մի կողմ դնելով քաղաքական տարաձայնությունները, համատեղ քննարկել Հայաստանի անկախության հիմնարար սկզբունքները։
Այս համագործակցության նպատակը չպետք է սահմանափակվի միայն Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունից հեռացմամբ, այլ պետք է ուղղված լինի ժողովրդի՝ սեփական Սահմանադրության վերաբերյալ ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու իրավունքի պաշտպանությանը։
2. Զգացմունքային կարգախոսների փոխարեն՝ իրավական հիմնավորումների ներկայացում
Ընդդիմությունը սահմանադրական և միջազգային իրավունքի մասնագետների աջակցությամբ պետք է հստակ ներկայացնի, թե Անկախության հռչակագրին կատարվող հղման հեռացումն ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ։
Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել իրավական հստակ հետևանքները հնարավոր քաղաքական վտանգներից։ Վտանգների չափազանցված ներկայացումը կարող է նվազեցնել ընդդիմության փաստարկների արժանահավատությունը։
3. Փաշինյանի կառավարությունից թափանցիկության պահանջ
Կառավարությունը պարտավոր է հասարակությանը բացատրել, թե ինչու է անհրաժեշտ Սահմանադրությունից հեռացնել Անկախության հռչակագրին կատարվող հղումը, ինչ կապ ունի այդ որոշումը խաղաղության բանակցությունների հետ, և ինչ երաշխիքներ կան, որ Ադրբեջանը հետագայում նոր պահանջներ չի ներկայացնի։
4. Արցախի հայության իրավունքների պաշտպանություն
Ընդդիմությունը պետք է ներկայացնի գործնական ծրագիր՝ ուղղված բռնի տեղահանված արցախահայության իրավունքների պաշտպանությանը, հայկական մշակութային ժառանգության պահպանմանը, կորցրած գույքի և սեփականության հարցերի լուծմանը, ինչպես նաև նրանց իրավունքների պաշտպանության միջազգային մեխանիզմների գործարկմանը։
Այս պահանջները չպետք է սահմանափակվեն միայն Սահմանադրության մեջ առկա մեկ ձևակերպման շուրջ քննարկումներով։
5. Իրավական և ժողովրդավարական գործիքների կիրառում
Հանրային քննարկումների կազմակերպումը, այլընտրանքային առաջարկների ներկայացումը, Սահմանադրության նախագծի մասնագիտական փորձաքննության պահանջը, ինչպես նաև խորհրդարանական գործընթացներին և հանրաքվեին մասնակցությունը ընդդիմության կարևորագույն գործիքներից են։
Ցանկացած բողոքի գործողություն պետք է իրականացվի խաղաղ ճանապարհով և օրենքի շրջանակներում։
6. Խաղաղության և անվտանգության այլընտրանքային ծրագրի ներկայացում
Կառավարության քաղաքականությանը հակադրվելն առավել արդյունավետ կլինի, եթե այն ուղեկցվի հստակ և իրագործելի առաջարկներով։
Ընդդիմությունը պետք է ցույց տա, թե ինչպես կարելի է միաժամանակ պաշտպանել Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու անկախ որոշումներ կայացնելու իրավունքը, երկրի տարածքային ամբողջականությունը, Արցախի հայության իրավունքները և հասնել կայուն ու արժանապատիվ խաղաղության։
Իսակ Յունանեսյան
Կովկասի և Թուրքիայի հարցերով վերլուծաբան