Համազգայինի Կեդրոնական Վարչության նախաձեռնությամբ՝ չորս կարևոր հրատարակչություն՝ Արցախի պատմամշակութային ժառանգությունը լուսարձակի տակ առնելու համար

Համազգայինի Կեդրոնական Վարչության նախաձեռնությամբ՝ չորս կարևոր հրատարակչություն՝ Արցախի պատմամշակութային ժառանգությունը լուսարձակի տակ առնելու համար։ Այս մասին տեղեկանում ենք Վարչության ֆեյսբուքյան էջից։

«Արցախի պատմամշակութային ժառանգութեան պահպանումը, փաստագրումը, արժեւորումն ու հանրութեան ներկայացումը վերջին տարիներուն Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան կարեւորագոյն առաջնահերթութիւններէն մէկը դարձած է։

Արցախի շրջափակման, ապա՝ ամբողջական հայաթափման եւ բռնագրաւման պայմաններուն մէջ, երբ հայկական պատմամշակութային ժառանգութիւնը կը գտնուի ոչնչացման, աղաւաղման եւ պատմական ինքնութեան ջնջման լուրջ վտանգի տակ, Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութիւնը ձեռնարկած է շարք մը հրատարակչական նախաձեռնութիւններու՝ նպատակ ունենալով փաստագրել Արցախի հայկական ժառանգութիւնը, զայն հասանելի դարձնել հայ եւ օտար ընթերցողներուն եւ, միաժամանակ, միջազգային հանրութեան ուշադրութեան յանձնել ստեղծուած իրավիճակը։

Ստորեւ ներկայացուած գիրք-ալպոմներէ առաջ, վերը նշուած նոյն նպատակով, Մարտ 2022-ին Երեւանի մէջ տեղի ունեցաւ «Կրթամշակութային կեանքը Արցախում» խորագիրով գիտաժողով մը, որուն ընթացքին ներկայացուած գիտական զեկուցումները ամփոփուեցան եւ հրատարակուեցան նոյն խորագիրով:

«Արցախ. Անաւարտ պատերազմ»

Այս ուղղութեամբ, Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութեան նախաձեռնութեամբ եւ հովանաւորութեամբ, Արցախի շրջափակման օրերուն իսկ հրատարակուեցաւ արցախցի լուսանկարիչ Դաւիթ Ղահրամանեանի լուսանկարներու «Արցախ. Անաւարտ պատերազմ» գիրք-ալպոմը:

Հրատարակութիւնը լուսանկարներու միջոցաւ կը ներկայացնէ Արցախի 44-օրեայ պատերազմի հետեւանքները, արցախահայութեան առօրեան, պատերազմի մարդկային ու հասարակական ազդեցութիւնները, ինչպէս նաեւ շրջափակման ծանր ու ճակատագրական օրերը։

«Արցախ. Անաւարտ պատերազմ»-ը եռալեզու՝ հայերէն, անգլերէն եւ ռուսերէն, հրատարակութիւն մըն է։ Անոր շնորհահանդէսներն ու ներկայացումները տեղի ունեցան տարբեր երկիրներու մէջ՝ նպատակ ունենալով, որ Արցախի մասին լուսանկարչական այս վաւերագրութիւնը հասնի աւելի լայն շրջանակներու եւ Արցախի իրականութեան մասին վկայութիւն մը դառնայ նաեւ Հայաստանի եւ սփիւռքի սահմաններէն անդին։

«Արցախ. Վտանգուած ժառանգութիւն - 1»

Արցախի շրջափակման շարունակուող պայմաններուն եւ կարգ մը շրջաններու կորուստին յաջորդած իրադարձութիւններուն լոյսին տակ, Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութիւնը ձեռնարկեց նոր եւ հրատապ հրատարակութեան մը՝ Արցախի պատմամշակութային ժառանգութեան փաստագրումը եւ վաւերականութիւնը շարունակելու եւ արձանագրելու նպատակով։

Այս ծիրին մէջ, Կեդրոնական Վարչութիւնը նախաձեռնեց եւ հովանաւորեց «Հայկական ճարտարապետութիւնը ուսումնասիրող հիմնադրամ»-ի համատնօրէն Րաֆֆի Քորթոշեանի հեղինակած «Արցախ. Վտանգուած ժառանգութիւն - 1» պատկերագիրքին հրատարակութիւնը։

Եռալեզու այս հրատարակութիւնը կ'ամփոփէ Արցախի մէջ գոյութիւն ունեցած պատմամշակութային բազմաթիւ յուշարձաններու, եկեղեցիներու, վանքերու, գերեզմանոցներու, խաչքարերու, բնակավայրերու եւ քաղաքակրթական այլ արժէք ներկայացնող վայրերու փաստագրութիւնը։

Գիրքը, որ միաժամանակ լուսանկարչական եւ փաստագրական աշխատանք մըն է, ունի առանձնայատուկ նշանակութիւն՝ նկատի ունենալով, որ Արցախի հայկական ժառանգութեան զգալի մասը այսօր այլեւս հասանելի չէ հետազօտողներուն ու այցելուներուն, իսկ մնացեալը կը գտնուի ոչնչացման կամ ինքնութեան փոփոխման վտանգին տակ։

«Արցախ. Վտանգուած ժառանգութիւն - 2»

Արցախի ամբողջական կորուստէն ետք, ստեղծուած նոր իրականութիւնը աւելի եւս ընդգծեց պատմամշակութային ժառանգութեան փաստագրութեան հրատապութիւնը։

Այս պայմաններուն մէջ Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութիւնը ստիպուած եղաւ նոր քայլ մը առնելու եւ նախաձեռնելու Րաֆֆի Քորթոշեանի հեղինակած «Արցախ. Վտանգուած ժառանգութիւն - 2» պատկերագիրք-ալպոմի հրատարակութեան։

Նոր հրատարակութիւնը նախորդ աշխատանքին շարունակութիւնն է եւ կը միտի աւելի ամբողջական կերպով փաստագրել Արցախի հայկական մշակութային ժառանգութիւնը՝ լուսանկարներու, պատմական տեղեկութիւններու եւ վաւերագրական նիւթերու միջոցով։

Այստեղ հարկ է նշել նաեւ, որ առաջին հատորին մէջ տեղ գտած որոշ յուշարձաններ արդէն իսկ դիտաւորեալ ոչնչացուած կամ աղաւաղուած են ազրպէյճանական իշխանութիւններուն կողմէ: Հետեւաբար, այս երկհատոր աշխատանքը յաւելեալ կարեւորութիւն եւ նշանակութիւն ունի որպէս փաստագրութիւն:

Այս աշխատանքին իրականացումը կարելի եղաւ նաեւ Համազգայինի Հայաստանի եւ Արցախի գրասենեակներու հետեւողական ջանքերուն շնորհիւ, ինչպէս նաեւ պրն. Յարութ Պրոնոզեանի նիւթական օժանդակութեամբ։

Այս երկու պատկերագիրքերուն հրատարակութիւնը կը ստանայ յատուկ կարեւորութիւն նաեւ այն պատճառով, որ անոնք կը հանդիսանան ժամանակի վկայութիւններ։ Անոնք ոչ միայն անցեալի յիշողութիւնը կը պահպանեն, այլեւ նորահաս սերունդին եւ յատկապէս համաշխարհային կարծիքին համար կը ստեղծեն փաստագրական շտեմարան մը՝ Արցախի հայկականութեան եւ մշակութային հարուստ ներկայութեան մասին։

«Բարձրանանք Շուշի»

Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութիւնը, գիտակցելով, որ Արցախի մշակութային ժառանգութեան պաշտպանութիւնը չի կրնար սահմանափակուիլ միայն առկայ իրողութիւններու արձանագրումով, այլ պէտք է նաեւ շարունակական աշխատանք կատարել այս ուղղութեամբ, այժմ կը նախաձեռնէ եւս մէկ կարեւոր հրատարակութեան։

Այս անգամ խօսքը Վլադիմիր Գէորգեանի հեղինակային լուսանկարներով եւ պատմաբանի գիտական տեղեկութիւններով «Բարձրանանք Շուշի» պատկերագիրքին մասին է, որ շուտով լոյս պիտի տեսնէ Համազգայինի Գանատայի Շրջանային Վարչութեան մեկենասութեամբ։

Շուշին իր պատմական, հոգեւոր, կրթական եւ մշակութային նշանակութեամբ, Արցախի հայկական ինքնութեան առանցքային խորհրդանիշներէն մէկն է։ Ուստի Շուշիի մասին պատկերագիրքի մը հրատարակութիւնը կը ստանայ ոչ միայն գեղագիտական եւ պատմական, այլեւ վաւերագրական ու ազգային յիշողութեան պահպանման նշանակութիւն։

Այս չորս հրատարակութիւնները՝ «Արցախ. Անաւարտ պատերազմ», «Արցախ. Վտանգուած ժառանգութիւն - 1», «Արցախ. Վտանգուած ժառանգութիւն - 2» եւ «Բարձրանանք Շուշի», առանձին-առանձին արժէքաւոր հրատարակութիւններ ըլլալէ անդին, կը կազմեն իրար ամբողջացնող աշխատանքներու շարք մը։

Առաջինը լուսանկարչական վկայութեամբ կը ներկայացնէ պատերազմի եւ շրջափակման տարիներու արցախահայութեան կեանքը, յաջորդ երկուքը փաստագրութեան միջոցաւ կը լուսաբանեն Արցախի վտանգուած պատմամշակութային ժառանգութիւնը, իսկ «Բարձրանանք Շուշի»-ն իր հերթին կը վերահաստատէ Շուշիի տեղն ու նշանակութիւնը հայ ժողովուրդի պատմական եւ մշակութային յիշողութեան մէջ։

Նշենք, որ հրատարակուած 3 հատորները Հայ դատի գրասենեակները զանազան երկիրներու մէջ դիւանագիտական ներկայացուցչութիւններուն նուիրեցին՝ բարձրաձայնելով վտանգին մասին:

Իսկ Մայիս 2026-ին, Վատիկան կատարած իր պաշտօնական այցելութեան ընթացքին, Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետը հրատարակուած հատորները նուիրեց Լեւոն ԺԴ. Պապին՝ յատուկ ուշադրութեամբ արծարծելով Արցախի մէջ մշակութային եւ եկեղեցական վտանգուած ժառանգութեան հարցը»,-ասված է գրառման մեջ: