close
Եղանակը Երևանում
22 Փետրվարի 2018
+3°
+8°Ցերեկ
+1°Գիշեր
weather
close
Փոխարժեք
22 Փտր 2018
USD1480.46
GBP1670.87
EUR1592.36
RUB18.49
close

ՀՀ, ք. Երևան Հանրապետության փ. 30

+374 10 52 15 01
ՎԵՐԵՎ

Յուրաքանչյուր սերունդ կարծում է, որ պատմությունն իրենից է սկսվում

Հարցազրույց

3 Մարտի 2016, 17:25
 Յուրաքանչյուր սերունդ կարծում է, որ պատմությունն իրենից է սկսվում

Վերջին տարիներին Երևանում քանդվում են շենքեր, որոնք պատմամշակութային արժեքներ են: Վերջին թիրախը Արամի 30-ն էր, որը քանդեցին ծածուկ` գիշերով: Երևանի քաղաքապետարանից խոստանում են` պատմամշակութային արժեք ներկայացնող շենքերը չքանդել, բայց Արամի 30-ի դեպքում նույնպես խոստացել էին չքանդել` մինչև լուծում կգտնեին: 

Yerkir.am-ի զրուցակիցն է Հովհ. Թումանյանի թատրոնի տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար Ռուբեն Բաբայանը:

 

Շենքն առանձին թանգարանային իր չէ, որ վերցնես, տեղափոխես մի տեղից մյուսը, և այն իր արժեքը դրանից չկորցնի

Շատ բացասական եմ վերաբերվում «Հին Երևան» նախագծին, քանի որ դրա մեջ շատ արհեստածին բան կա. շենքը կառուցվում է որոշակի մթնոլորտում, շենքի շուրջ ձևավորվում է ինչ-որ մթնոլորտ: Շենքն առանձին թանգարանային իր չէ, որ վերցնես, տեղափոխես մի տեղից մյուսը, և այն իր արժեքը դրանից չկորցնի: Ճարտարապետության իմաստը հենց այն է, որ առաջին հերթին համապատասխան միջավայրում է ամեն ինչ իր տեղը գտնում: Շենքն առանձին կառույց չէ, ամեն շենքի հետ կապված է մի պատմություն, և այդ պատմությունը մերն է, և երբ շենքը քանդում կամ տեղափոխում ենք, վերացնում ենք նաև պատմությունը:

Ընտրել ենք այնպիսի քաղաքակրթական ուղղություն, որտեղ անցյալը նշանակություն չունի

«Երևան» հյուրանոցի ամառային մասը հայկական ռոտոնդան էր, քանի որ այնտեղ էին գնում հայ արվեստագետները` Լևոն Ներսիսյանը, Մինասը, Երվանդ Քոչարը… Մենք ի՞նչ արեցինք, փակեցինք այն` դարձնելով ռեստորան, և կառույցը վերացավ` որպես պատմական Երևանի մի մաս, որը կարելի էր մատնացույց անել ու ասել, թե ժամանակին այսինչ մարդիկ են այստեղ նստել: Ես մեր սրճարանը համեմատեցի ֆրանսիական «Ռոտոնդ»-ի հետ, որը 100 տարվա ընթացքում չի փոխվել. այնտեղ Դալին է նստել, Պիկասոն, Երվանդ Քոչարը, Լենինն ու Տրոցկին: Գիտե՞ք` ինչու էին նրանք այնտեղ նստում, որովհետև դա ամենաէժան սրճարանն էր` մի քանի սուով կարելի էր նախաճաշել: Հիմա այն ամենաթանկ սրճարաններից մեկն է, բայց պահպանել է իր բնույթը: Սրճարանը` իր տեսքով, որևէ մշակութային արժեք չունի, բայց իր մեջ պատմություն է կրում: Հիմա էլ մեզ մոտ Տերյանի վրայի շենքն են ուզում քանդել, որն արտաքնապես, այո, տգեղ է, բայց այնտեղ մեր արվեստագետներն են ապրել: Կարծում եմ` պետք է ինչ-որ կերպ այն պահպանել, քանի որ այդ շենքը կապված է տարբեր անունների հետ: Այն, որ Ֆրանսիայում չեն քանդում, իսկ մեզ մոտ` հակառակը, քաղաքակրթական ընտրության հարց է: Մենք ընտրել ենք այնպիսի քաղաքակրթական ուղղություն, որտեղ անցյալը նշանակություն չունի, որտեղ յուրաքանչյուր սերունդ գտնում է, որ պատմությունը սկսվում է իրենից: Դրա համար էլ, որպես ապացույց, բերում են զավեշտալի օրինակներ, թե, օրինակ, Էյֆելյան աշտարակը սկզբում ինչքան բացասաբար ընդունվեց ֆրանսիացիների կողմից, բայց այն նման արձագանքի արժանացավ, որովհետև նորություն էր: Այդպես երևանցիների կողմից ընդունվեց Առնո Բաբաջանյանի հրաշալի արձանը, բայց այն շենքերը, որոնք հիմա կառուցում են, նորություն չեն, դրանք կոչվում են ստալինյան ամպիր, այդ ոճը տարածված էր Սովետական միությունում դեռ 40-50-ականներին: Ստացվում է` քանդում ենք հինը և տեղը բերում ավելի հինը, բայց` արդեն անհետաքրքիրը:

Պատմական անցյալ ունեցող շենքն արդեն հուշարձան է

Հիմա հին շենքերը քանդելիս արդարանում են` ասելով, թե հուշարձան չէ, դրա համար ենք քանդում: Շենքը, պատմական անցյալ ունենալու դեպքում, արդեն հուշարձան է, այն կապված է քաղաքի պատմությանը: Ի՞նչ է նշանակում` քաղաք Երևան, վերջիվերջո, հո առանձին շենքե՞ր չեն, պատմություններ են, որոնք մենք լսել ենք մեր ծնողներից և կփոխանցենք մեր երեխաներին ու թոռներին: Այդպես է ծնվում քաղաքային մշակույթ ասվածը: Քաղաքային մշակույթը դա է, ոչ թե ռաբիսը:

Եթե մենք մարդուն հանում ենք մեր մշակույթից և արվեստից, կորցնում ենք ամեն ինչ

Մի քանի տարի առաջ գնացել էի ԱՄՆ, և բրոդվեյական թատրոններից մեկի տնօրենը հայ էր, որտեղ էլ մենք վերապատրաստում էինք անցնում: Թատրոնի տնօրենը մի օր ինձ ասաց, որ ինքն իր սեփականության` թատրոնի մեջ իրավունք չունի թեկուզ մեկ մեխ մեխելու, իսկ եթե ներսի պատերի գույնը պետք է թարմացնի, պետք է 20 տեղից թույլտվություն վերցնի: Բոստոնում կա փողոց, որտեղ ապրել են արվեստագետներ, այնտեղ մեկ հարկանի տներ են և դրանք հիմա գնել են տարբեր մարդիկ, բայց բոլորի առջև պայման է դրվել` ներսում ոչ մի բան փոխելու իրավունք չունեն, ուզո՞ւմ եք փոխել, ուրիշ տուն գնեք: Կարծում եմ` մենք շատ դաժանաբար ենք վերաբերվում մեր պատմությանը, մեր քաղաքին: «Կազիրյոկ» ասվածը պատմություն է, «Նաիրի» կինոթատրոնը, Ձկան խանութը`  սրանցով է ստեղծվում քաղաքային ֆոլկլորը, շունչը, համն ու հոտը, հակառակ դեպքում` քաղաքը կդառնա չոր ու անհետաքրքիր: Այսօր էլ է ստեղծվում պատմություն, այսօր ինչ-որ շինություններ, օրինակ` «Դոլմամա»-ն ձեռք է բերել որոշակի պատմություն: Բայց մենք առաջին հերթին պետք է հասկանանք, որ եթե մենք մարդուն հանում ենք մեր մշակույթից և արվեստից, կորցնում ենք ամեն ինչ: Այն տեսակետը, որով առաջնորդվում են որոշ ճարտարապետներ` նրանք, ովքեր գովաբանում են այս փոփոխությունները, նրանք մարդուն հանում են մեջտեղից, և այդ ամենն ընկալում որպես շենքեր: Բայց առանց մարդու պատմություն չկա, երկիր ու քաղաք չկա, մենք օտարում ենք մարդկանց մեր քաղաքից` մոռանալով, որ մարդն է ջերմություն տալիս միջավայրին:

Մեծ գավառամտություն կա` քաղաքի կենտրոնը սարքենք, լցնենք, ամրապնդենք, մնացածը` հեչ

Այս ամենի մեջ մեծ գավառամտություն կա  քաղաքի կենտրոնը սարքենք, լցնենք, ամրապնդենք, մնացածը` հեչ: Դրա համար մեր արվարձանները, գյուղերն ու մարզերն ահավոր վիճակում են, մտնում ես` այնպիսի տպավորություն է, որ անցյալ դարի 50-ական թվականներն են տիրում: Մենք չենք զարգանում համաչափորեն: Արվարձաններում, մարզերում ապրողները մարդիկ չե՞ն, նրանք գեղեցկության, լույսի, ջերմության իրենց բաժինը չպե՞տք է ստանան: Ամեն ինչ կենտրոնում լցնելով` ո՞ւմ աչքն եք ուզում փակել, էլի` գավառամիտների, որովհետև բաց աչքով մարդիկ ուրիշ բան են փնտրում, այն, ինչ բնորոշ է Հայաստանին: Հյուսիսային պողոտան ո՞ւմ համար է կառուցված, ո՞ւմ կարող է զարմացնել, փարիզեցո՞ւն, թե՞ նրանց, ովքեր Վիեննայից են եկել, չէ', ամենագավառամիտ մարդկանց, քանի որ այնտեղ ոչ մի մշակութային լուծում չկա, որը կհետաքրքրի մեզ, ազգային համով-հոտով ոչինչ չկա, չոր, սառը շենքեր են, իսկ գիշերն այնտեղով անցնելիս սարսռալու տեսարան է` մութ պատուհաններ:

Մեր հույսը հասարակությունն է

Մենք պետք է հասկանանք, որ հասարակությունն է, որ կարող է որևէ հարց լուծել, և ոչ թե պետք է օգնություն սպասել պետությունից, այլ ստիպել պետությանը, որովհետև պետությունը քո ձեռքի գործիքն է: Պետությունը պետք է անի այն, ինչ հասարակությունը պահանջում է, պետությունը հենց դրա համար է ստեղծվում, թե չէ` վերջերս ընդունված է ասել` պետական կարիքներ, ի՞նչ պետական կարիքներ, եթե դրանք գնում են ինչ-որ մեկի գրպանը` դուրս գալով հասարակական պահանջների դեմ: Այն ակտիվությունը, որ սկսում է ցուցաբերել հասարակությունը, արդեն որոշակի հաղթանակներ է գրանցել, բայց սրա վրա կանգ առնել պետք չէ, անհրաժեշտ է ավելի ստույգ ձևակերպել մեր մոտեցումները: Մենք այնքան շատ ենք խոսում մեր ազգային պատկանելության մասին, որ մենք` որպես ազգ, վաղուց ենք ձևավորվել, բայց բացարձակապես չենք խոսում, որ մենք` որպես հասարակություն, մեծ աշխատանք ունենք անելու և մեծ ճանապարհ անցնելու` կայանալու համար: Եթե ավելի շուտ ներկայացնեինք այդ պահանջները և այդքան այդ ախմախ գաղափարի հետևից չընկնեինք, թե մեզ խոսք են տվել այս շենքերը վերականգնել ուրիշ տեղ... Ի՞նչ է` տիկնիկային թատրո՞ն ենք ստեղծում: Եթե մենք հիմա տեղափոխենք օպերայի թատրոնի շենքը Մալաթիայի թաղամաս, նույն ձևով վերականգնենք, նույնը կմնա՞, իհարկե` ոչ: Իմ հույսը միայն քաղաքակիրթ հասարակությունն է, մենք պետք է կրթենք մեր հասարակությանը և փորձենք ձևավորել հասարակական պահանջներ, և ինչքան դա ավելի լավ մեզ հաջողվի, ինչքան հասարակությունն ավելի ակտիվ կլինի, այնքան նկատելի հաջողություններ կունենանք: Եթե մենք ունենանք պասիվ հասարակություն, մեր գլխին կանեն` ինչ ուզում են, որովհետև միշտ ինչ-որ մարդկանց շահերն ավելի գերադասելի կլինեն: Պետք չէ մտածել, որ կգա բարի, արտակարգ բարձր ճաշակով «թագավոր», որն այս ամենը կգիտակցի, չի հրապուրվի ֆինանսական հարցերով: Ո՛չ, ուղղակի հասարակությունը կարող է ստիպել և պարտադրել` դու իշխանություն ես, մենք քեզ ընտրել ենք, և դու պարտավոր ես սա անել: 

 

Կարինե Հարությունյան

Պորոշենկոյին կհարցաքննեն
21 Փետրվարի 2018, 14:04 Պորոշենկոյին կհարցաքննեն

Այս բաժնի այլ նորությունները
Ամենաշատ ընթերցվածները
Yandex.Metrica